ตลอดสิบวันที่ถูกควบคุมตัว เธอยืนยันว่าไม่ได้ถูกทำร้ายร่างกาย แต่สิ่งที่ทำให้เธอสับสนคือแนวทางการสอบสวน

“แทบไม่มีคำถามเกี่ยวกับสิ่งที่เราถูกกล่าวหา แต่ถามเรื่องคนในหมู่บ้านและคนในครอบครัวมากกว่า”

แม้ไซนับจะได้รับการปล่อยตัวหลังครบกำหนดการควบคุมตัวสิบวันโดยไม่มีการแจ้งข้อกล่าวหาเพิ่มเติม แต่การกลับบ้านในครั้งนี้กลับกลายเป็นการเปลี่ยนแปลงครั้งใหญ่ในชีวิต

เธอเล่าว่าตัวเองเริ่มไม่อยากออกจากบ้าน ขณะที่พ่อแม่ของเธอก็หยุดทำงานไปนานหลายเดือน เพราะไม่อาจเผชิญสายตาและคำครหาจากผู้คนรอบข้าง

“สายตาของคนรอบๆ ที่มอง เหมือนเราไปทำอะไรผิดร้ายแรงมา”

ไซนับยังบอกด้วยว่า การอยู่ในสถานที่ควบคุมตัวโดยมีเจ้าหน้าที่ส่วนใหญ่เป็นผู้ชายทำให้เธอรู้สึกไม่ปลอดภัย

“สิ่งที่หนักที่สุดไม่ใช่แค่เรื่องที่เกิดขึ้นกับตัวเรา แต่คือสิ่งที่เกิดขึ้นกับทั้งครอบครัว กลายเป็นว่าทุกคนต้องใช้ชีวิตอยู่กับความหวาดกลัวตลอดเวลา”

ขังเดี่ยวในค่ายทหาร

เมื่อเจ้าหน้าที่ฝ่ายความมั่นคงเดินทางมายังบ้านปาโจ จังหวัดยะลา ในช่วงต้นเดือนกุมภาพันธ์ พ.ศ. 2569 เป้าหมายของปฏิบัติการครั้งนั้นไม่ได้มีเพียงคนเดียว ต่วนมุมีนะห์ วัย 31 ปี คือหนึ่งในสมาชิกหลายคนของครอบครัวที่ถูกพัวพันกับปฏิบัติการดังกล่าวภายในเวลาเพียงไม่กี่วัน

เมื่อวันที่ 2 กุมภาพันธ์ หลังเกิดเหตุระเบิดภายในบ้าน เจ้าหน้าที่ได้ควบคุมตัวพ่อ น้องชายและพี่เขยของเธอ พร้อมทั้งเก็บตัวอย่างดีเอ็นเอจากผู้หญิงและเด็กในบ้าน ขณะที่สมาชิกคนอื่นๆ ในครอบครัวถูกเรียกตัวไปสอบปากคำ

ก่อนหน้านั้น ต่วนมุมีนะห์ได้ปรึกษาทนายความและเข้าแจ้งความเกี่ยวกับเหตุการณ์ที่เกิดขึ้น กระทั่งเจ้าหน้าที่โทรศัพท์มาขอให้เธอเดินทางไปพบ แต่เมื่อไปถึง เธอกลับได้รับแจ้งว่าจะควบคุมตัวทันที โดยไม่มีโอกาสแม้แต่จะบอกกล่าวสมาชิกในครอบครัวที่เหลือ หรือกลับไปเก็บข้าวของส่วนตัวใดๆ

เจ้าหน้าที่นำตัวเธอไปตรวจร่างกายกับแพทย์ชาย และขอให้เธอถอดเสื้อผ้าเพื่อเข้ารับการตรวจ ต่วนมุมีนะห์เล่าว่า ขั้นตอนดังกล่าวเกิดขึ้นโดยไม่ได้รับการชี้แจงหรือขออนุญาตล่วงหน้า ซึ่งขัดแย้งกับหลักความเชื่อทางศาสนาของเธออย่างมาก “ผู้หญิงกับผู้ชายไม่เหมือนกัน ทั้งร่างกายและความรู้สึก” เธอสะท้อนถึงความไม่สบายใจ และความอึดอัดที่เกิดขึ้นระหว่างกระบวนการควบคุมตัว

ต่วนมุมีนะห์ถูกควบคุมตัวในห้องขังเดี่ยวภายในค่ายทหารเป็นเวลา 7 วัน ก่อนจะถูกย้ายไปควบคุมตัวต่อที่กองบัญชาการตำรวจภูธรภาค 9 อีก 25 วัน ตลอดระยะเวลาดังกล่าวเธอระบุว่า ถูกกดดันและข่มขู่ให้รับสารภาพซ้ำแล้วซ้ำเล่า

“ตอนที่รู้ว่ากำลังถูกควบคุมตัว มันเหมือนทุกอย่างพังทลายลงทันที” ต่วนมุมีนะห์กล่าว “เพราะไม่มีใครดูแลลูก”

ลูกทั้งสามคนของเธอต้องไปอาศัยอยู่กับน้าสาวที่ไม่สามารถขับรถได้ ขณะที่น้องสาวอีกสองคนต้องรับภาระดูแลเด็กๆ ค่าใช้จ่ายในครัวเรือน รวมถึงค่าใช้จ่ายในการเดินทางไปเยี่ยมเธอ ช่วงที่เธอถูกควบคุมตัว เด็กๆ ร้องไห้บ่อยครั้งและเรียกหาแม่อยู่เสมอ บางช่วงถึงขั้นไม่ยอมกินข้าวเพราะปัญหาการปรับตัว

ต่อมา ต่วนมุมีนะห์ถูกย้ายตัวไปยังเรือนจำจังหวัดยะลาโดยไม่มีการแจ้งล่วงหน้า

หลังจากคดีเข้าสู่กระบวนการยุติธรรมตามปกติ สมาชิกในครอบครัว 4 คนถูกตั้งข้อหาอย่างเป็นทางการ โดยศาลจังหวัดยะลากำหนดวงเงินประกันตัวคนละ 80,000 บาท ต่วนมุมีนะห์ได้รับการปล่อยตัวชั่วคราวด้วยการประกันตัว ขณะที่อัยการยังอยู่ระหว่างพิจารณาว่าจะสั่งฟ้องเธออย่างเป็นทางการหรือไม่

เธอเล่าว่าผลกระทบจากการถูกควบคุมตัวยังคงติดตัวมาจนถึงปัจจุบัน ทั้งต้องเผชิญกับอาการนอนไม่หลับ เบื่ออาหารและวิตกกังวลเรื้อรัง

สำหรับต่วนมุมีนะห์ การถูกควบคุมตัวไม่ใช่เพียงการทำให้เธอหายไปจากชีวิตประจำวันชั่วคราวเท่านั้น แต่ได้ทิ้งร่องรอยและบาดแผลไว้กับทั้งครอบครัวของเธอ เป็นบาดแผลที่ยังคงอยู่แม้วันที่เธอได้กลับบ้านแล้วก็ตาม

สถานการณ์อันซับซ้อนและเปราะบาง

อัญชนา หีมมิหน๊ะ จากสมาคมกลุ่มด้วยใจ มองว่าสถานการณ์ที่ผู้หญิงในจังหวัดชายแดนภาคใต้กำลังเผชิญอยู่ในปัจจุบันนั้น “ซับซ้อนและเปราะบางมากขึ้น” ซึ่งไม่ได้หมายถึงเพียงจำนวนเหตุการณ์ความรุนแรงที่เพิ่มขึ้นเท่านั้น แต่คือการที่ผู้หญิงถูกดึงเข้าไปอยู่ในโครงสร้างความขัดแย้งมากขึ้นในหลายระดับ

เมื่อผู้ชายในครอบครัวถูกควบคุมตัว ภาระทั้งหมดที่เหลืออยู่มักตกอยู่กับผู้หญิง พวกเธอต้องรับผิดชอบในการดูแลลูก การหารายได้เลี้ยงครอบครัว รวมถึงการติดต่อหน่วยงานรัฐและกระบวนการยุติธรรม ทำให้ภาระทางเศรษฐกิจและจิตใจเพิ่มสูงขึ้นอย่างมีนัยสำคัญ

ต่อมาในช่วงหลัง ผู้หญิงไม่ได้เป็นเพียง  ‘ผู้ได้รับผลกระทบทางอ้อม’ จากการที่สามีหรือสมาชิกครอบครัวถูกควบคุมตัวอีกต่อไป แต่เริ่มกลายเป็น ‘ผู้ถูกเรียกตัว ถูกเก็บข้อมูลและถูกตรวจสอบโดยตรง’ มากขึ้น

อัญชนายังสะท้อนว่า เด็กในครอบครัวที่แม่หรือพ่อถูกควบคุมตัวเริ่มแสดงพฤติกรรมเปลี่ยนแปลง หวาดกลัว ไม่อยากไปโรงเรียน เพราะถูกตีตราจากสังคมซึ่งส่งผลระยะยาวต่อสถาบันครอบครัว 

เธอระบุเพิ่มเติมว่า ผู้หญิงจำนวนมากกำลังถูกเรียกตัวไปสอบสวน ถูกเก็บตัวอย่างดีเอ็นเอและถูกจับตามองโดยตรงจากเจ้าหน้าที่ แม้ในหลายกรณีไม่มีความเชื่อมโยงกับเหตุการณ์ใดที่อยู่ระหว่างการสืบสวนเลยก็ตาม

เจ้าหน้าที่ฝ่ายความมั่นคงได้ดำเนินการเก็บตัวอย่างดีเอ็นเอจากชาวมลายูมุสลิมในพื้นที่มาตั้งแต่ปีพ.ศ. 2555 ทั้งระหว่างการเข้าตรวจค้นบ้านและการตั้งด่านตรวจ โดยหลายครั้งเป็นการเก็บข้อมูลจากบุคคลที่ไม่มีความเกี่ยวข้องกับเหตุการณ์ความไม่สงบใดๆ จนปีพ.ศ. 2564 คณะกรรมการผู้เชี่ยวชาญอิสระขององค์การสหประชาชาติ หรือ CERD ได้แสดงความกังวลต่อแนวปฏิบัติดังกล่าว และเรียกร้องให้ประเทศไทยยุติการดำเนินการดังกล่าว