สิทธิประกันตัว

ปี 2565 ศาลอาญากรุงเทพใต้มีคำสั่งอนุญาตให้เนติพรประกันตัว หลังเธอและนักกิจกรรมการเมืองผู้หญิงอีกรายร่วมกันอดอาหารประท้วงเป็นเวลา 64 วัน โดยตั้งเงื่อนไขว่าจะต้องไม่กระทำการใดอันที่ “ทำให้เกิดความเสื่อมเสียต่อสถาบันกษัตริย์และจะไม่ก่อความวุ่นวายอีก” 

มกราคมปีนี้ เนติพรถูกคุมขังอีกครั้ง หลังศาลอาญาฯ ถอนประกันตัวในคดีมาตรา 112 เนติพรได้ยื่นเรื่องขอประกันตัวอีกครั้งระหว่างถูกคุมขังรอบนี้ แต่ศาลยังไม่ได้มีคำสั่งใดออกมา 

อย่างไรก็ตาม ในสายตาของ ไอดา อรุณวงศ์  หนึ่งในผู้ร่วมก่อตั้ง “กองทุนราษฎรประสงค์” (ปัจจุบันจดทะเบียนเป็น “มูลนิธิสิทธิอิสรา”) ที่ระดมเงินบริจาคเป็นทุนในการประกันตัวเนติพรและผู้เห็นต่างทางการเมืองคนอื่นๆ มองว่า เงื่อนไขประกันตัวนั้นเป็นเงื่อนไขที่กว้างและต้องอาศัยการตีความ

“การไม่ทำให้เกิดความเสื่อมเสียต่อสถาบันและไม่ก่อความวุ่นวายแปลว่าอะไร” ไอดาตั้งคำถาม “เงื่อนไขนี้ยังเหมือนกับเหตุผลที่เขาถูกฟ้อง ทำไมไม่ให้เขาได้ประกันตัว จะได้ออกมาสู้คดีบนหลักว่าเป็นผู้บริสุทธิ์จนกว่าจะถึงการพิพากษาถึงที่สุด ถูกผิดอย่างไรก็ค่อยว่ากัน”

ไอดาชี้ว่าเนติพรควรมีสิทธิที่จะได้รับการประกันตัว เนื่องจากข้อหาของเธอนั้นเกี่ยวข้องกับการจัดโพลรับฟังความคิดเห็นสาธารณะ ซึ่งแสดงว่าเธอไม่ได้มีพฤติการณ์เสี่ยงทำร้ายร่างกายบุคคลอื่นเหมือนกับคดีฆาตกรรมที่ศาลมักใช้ปฏิเสธไม่ให้ประกันตัว

ศูนย์ทนายความเพื่อสิทธิมนุษยชนเผยว่า ตั้งแต่เดือนมกราคมที่ผ่านมา มีการยื่นขอประกันตัวผู้ต้องขังคดีการเมือง 45 ครั้ง แต่ไม่มีการอนุมัติเลยจนถึงปัจจุบัน (ยกเว้นกรณีผู้ที่ถูกคุมขังที่เรือนจำเพื่อรอคำสั่งประกันครั้งแรก พบว่ายังมีการได้ประกันตัว)

จากการติดตามของศูนย์ พบว่า ปัจจุบันมีผู้ต้องขังคดีการเมืองในไทยถูกคุมขัง 43 ราย โดย 25 รายเป็นผู้ถูกคุมขังในข้อหาคดีมาตรา 112 และในจำนวนนั้น มีมากถึง 18 รายที่ถูกคุมขังระหว่างรอการพิจารณาคดี

สภาพความเป็นอยู่ในเรือนจำไทยยังเป็นอีกประเด็นที่นักสิทธิมนุษยชนต่างออกมาวิพากษ์วิจารณ์กันอย่างกว้างขวาง ทั้งในเรื่องของสุขอนามัยภายในเรือนจำ รวมถึงความเสี่ยงที่จะถูกคุกคามและการจำกัดเสรีภาพผู้มีความหลากหลายทางเพศในการไว้ผมยาวหรือปฏิบัติตัว เป็นต้น

วันแรกที่เนติพรเริ่มอดอาหารประท้วง เธอเรียกร้องให้มีการปฏิรูปกระบวนการยุติธรรมและต้องไม่มีผู้เห็นต่างทางการเมืองต้องโทษจำคุก แต่การวิพากษ์วิจารณ์สถาบันตุลาการของเธอทำให้ศาลพิพากษาโทษจำคุกหนึ่งเดือนข้อหาละเมิดอำนาจศาล

“ถามว่าใครจะเป็นคนปฏิรูปกระบวนการยุติธรรม” ไอดากล่าว “ศาลยืนยันความเป็นสถาบันตุลาการที่เป็นอิสระจากอำนาจการเมืองทั้งหมด ดําเนินการตามกฎหมายและในพระปรมาภิไธยพระมหากษัตริย์ รัฐบาลพรรคการเมืองไหนๆ ก็เข้ามาปฏิรูปไม่ได้”

เธอเน้นว่าศาลเป็นต้นน้ำของกระบวนการยุติธรรมที่พิพากษาว่าใครควรส่งไปจำคุก การปฏิรูปกระบวนการยุติธรรมจึงจำเป็น “ถ้าให้เสียงของบุ้งชัดเจนที่สุด อยากให้ทุกคนถามไปที่ศาลด้วยคำถามว่า การตายของบุ้งจะทำให้ศาลทบทวนอะไรไหม จะทำอย่างไรเมื่อครั้งต่อไปศาลจะพิจารณาคำขอยื่นประกันตัว”

สังคมตอบรับอย่างไร

ท่ามกลางขั้วความคิดทางการเมืองที่แตกต่างในไทย ผู้คนจำนวนมากออกมาแสดงความเสียใจกับการเสียชีวิตกระทันหันของเนติพร ค่ำวันที่ 14 พ.ค. ที่เธอเสียชีวิต มีผู้เข้าร่วมจุดเทียนไว้อาลัยตามจังหวัดต่างๆ กลุ่มนักศึกษาและนักการเมืองพรรคก้าวไกลออกมาวิจารณ์กระบวนการยุติธรรมไทย

หน่วยงานด้านสิทธิมนุษยชนของสหประชาชาติฝั่งทวีปเอเชียโพสต์บนเอ็กซ์ว่า “รู้สึกสะเทือนใจอย่างยิ่ง” ต่อการเสียชีวิตของเนติพรและขอเรียกร้องให้มี “การสืบสวนสอบสวนอย่างโปร่งใสและเป็นธรรมเกี่ยวกับการดูแลรักษาเนติพร” พร้อมเน้นย้ำว่า “เสรีภาพการแสดงออกและการชุมนุมอย่างสงบเป็นสิทธิพื้นฐานของประชาชนทุกคน” 

นายกรัฐมนตรี เศรษฐา ทวีสิน เผยว่าได้สั่งการให้กระทรวงยุติธรรมสืบสวนสอบสวนในแง่รายละเอียดการเสียชีวิตอย่างเป็นธรรม ด้านคณะกรรมการสิทธิมนุษยชนไทยเน้นว่า “สิทธิที่จะได้รับการปล่อยตัวชั่วคราวและหลักการที่ผู้โดนคดีได้รับการสันนิษฐานไว้ก่อนว่าบริสุทธิ์จนกว่าศาลจะมีคำพิพากษาถึงที่สุดเป็นสิทธิมนุษยชนขั้นพื้นฐาน”

ในอีกด้านหน้า กลุ่มสนับสนุนสถาบันพระมหากษัตริย์และสื่อฝ่ายขวาได้แสดงความคิดเห็นตรงกันข้าม เช่น แสดงความคิดเห็นว่าเนติพรเป็นเหยื่อที่กลุ่มล้มล้างสถาบันฯ ใช้เป็นเครื่องมือ ความคิดเห็นบนสื่อโซเชียลบางส่วนแสดงความยินดีกับการเสียชีวิตของบุ้ง

หนึ่งวันก่อนหน้าการเสียชีวิตของเนติพร ได้มีการเปิดรับฟังความคิดเห็นออนไลน์ร่างพระราชบัญญัตินิรโทษกรรมประชาชนเป็นเวลาหนึ่งเดือน นักการเมืองและนักรณรงค์ทางการเมืองหลายคนสนับสนุนร่างดังกล่าว โดยเหตุผลหนึ่งที่สนับสนุนคือ การนิรโทษกรรมผู้ต้องหาคดีทางการเมือง 

อ่านเพิ่มเติมเรื่องการต่อสู้เพื่อสิทธิประกันตัวในไทยของไอดาและกองทุนราษฎรประสงค์ : https://hardstories.org/th/stories/rights-suppression/ida-aroonwong