กรุงเทพฯ​ – รอนิง ดอเลาะ นักปกป้องสิทธิชาวมลายูมุสลิมอายุ 45 ถูกยิงเสียชีวิตโดยมือปืนไม่ทราบตัวตน ที่หน้าบ้านพัก อ.ยะรัง จ.ปัตตานี เมื่อ 25 มิถุนายนที่ผ่านมา รอนิงทำงานช่วยเหลือเหยื่อจากการซ้อมทรมาณในพื้นที่สามจังหวัดชายแดนภาคใต้

ตามข้อมูลของกลุ่มด้วยใจซึ่งรอนิงเข้าร่วมทำงานด้วย รอนิงเคยถูกเจ้าหน้าที่ทหารกระทำการทรมาน ระหว่างที่เขาถูกควบคุมตัวเมื่อเดือนมิถุนายน 2560  หลังจากนั้นผ่านกระบวนการฟื้นฟูร่างกายและจิตใจกับทางมูลนิธิ เขาทำงานเป็นผู้ประสานงานกับกลุ่มด้วยใจ ที่องค์กรภาคประชาสังคมในพื้นที่ชายแดนใต้ ด้วยความสนับสนุนจากกองทุนสหประชาชาติแบบสมัครใจเพื่อเหยื่อจากการทรมาน (UN Voluntary Fund for Victims of Torture) 

องค์กรเผยว่ารอนิงเคยถูกควบคุมตัวโดยเจ้าหน้าที่ฝ่ายความมั่นคงภายใต้กฎหมายพิเศษห้าครั้ง ตั้งแต่ปี 2550-2560 และถูกซ้อมทรมาณโดยเจ้าหน้าที่ทหาร รอนิงเป็นกำลังสำคัญในการเป็นอาสาสมัครทำหน้าที่ประสานงานกับญาติ พูดคุยกับเหยื่อจากการถูกซ้อมทรมานจากการควบคุมตัวด้วยกฎหมายพิเศษในพื้นที่

เรียกร้องความยุติธรรม

“ทางการไทยต้องทำดำเนินการสอบสวนอย่างเร่งด่วนและมีประสิทธิภาพ ยึดความโปร่งใส เป็นอิสระ ต่อกรณีการเสียชีวิตของรอนิง และให้นำตัวผู้กระทำผิดเข้าสู่กระบวนการยุติธรรมที่สอดคล้องกับมาตรฐานกฎหมายสิทธิมนุษยชนระหว่างประเทศ” ชนาธิป ตติยการุณวงศ์ นักวิจัยประจำประเทศไทย แอมเนสตี้ อินเตอร์เนชั่นแนล เผยในแถลงการณ์

“การสอบสวนเช่นนี้ ไม่เพียงจะอำนวยให้เกิดความยุติธรรมต่อรอนิงและผู้คนที่เขารักและใกล้ชิดเท่านั้น หากยังจะช่วยป้องกันไม่ให้เหตุการณ์นี้ส่งผลให้เกิดบรรยากาศของความหวาดกลัวต่อการทำงานด้านสิทธิมนุษยชนในพื้นที่ของประเทศไทย”

ความขัดแย้งสามจังหวัดชายแดน

นับแต่ปี 2547 ความขัดแย้งโดยกลุ่มติดอาวุธของชาวมลายูมุสลิมกับรัฐไทยในสามจังหวัดชายแดนภาคใต้ (ปัตตานี ยะลา นราธิวาสและสี่อำเภอของสงขลา) ได้ขยายตัวมากขึ้น ตามข้อมูลของศูนย์เฝ้าระวังสถานการณ์ภาคใต้ มีผู้ถูกสังหารอย่างน้อย 7,594 คน ระหว่างเดือนมกราคม 2547 – เมษายน 2567

รอนิงเก็บรวบรวมข้อมูลและปากคำจากการสัมภาษณ์เหยื่อที่เชื่อว่าประสบการซ้อมทรมาณ โดยมีหน่วยงานด้านสิทธิมนุษยชนหลายกลุ่มใช้เป็นข้อมูลเพื่อรณรงค์เรียกร้องความรับผิดชอบจากการใช้ความรุนแรงของเจ้าหน้าที่ นอกจากนี้ กลุ่มประชาสังคมยังเรียกร้องให้ไทยมีพระราชบัญญัติป้องกันและปราบปรามการทรมานและการกระทําให้บุคคลสูญหาย ซึ่งได้ประกาศใช้เมื่อกุมภาพันธ์ 2566

เสียงตอบรับจากทางการ

รายละเอียดเกี่ยวกับการเสียชีวิตยังอยู่ในขั้นตอนการสืบสวนของทางการ กองอำนวยการรักษาความมั่นคงภายในภาค 4 ส่วนหน้า ออกแถลงแสดงความเสียใจในวันถัดมาหลังเกิดเหตุ พร้อมขอความร่วมมือให้ผู้ที่ทราบเบาะแสแจ้งกับทางการ

“การสังหารนักปกป้องสิทธิมนุษยชนที่เป็นที่รู้จักในวงกว้างเช่นนี้ชี้ให้เห็นว่าผู้ที่เรียกร้องความยุติธรรมในสามจังหวัดชายแดนใต้ไทยตกอยู่ในความเสี่ยง” เอเลน เพียร์สัน ผู้อำนวยการองค์กรสิทธิมนุษยชนสากล Human Rights Watch กล่าว “ทางการไทยควรดำเนินการสอบสวนอย่างเร่งด่วนและโปร่งใส นำตัวผู้มีส่วนเกี่ยวข้องกับการสังหารรอนิงมาดำเนินการอย่างยุติธรรม”

การเสียชีวิตของรอนินสร้างความรู้สึกไม่สบายใจในวงกว้าง เพราะเกิดขึ้นหนึ่งวันก่อนหน้า “วันช่วยเหลือเหยื่อจากการทรมานสากล” ที่จัดขึ้นเพื่อสร้างความตระหนักทุกวันที่ 26 มิถุนายนทุกปี

“รัฐบาลเศรษฐาควรจะเร่งดำเนินการหาตัวผู้มีส่วนเกี่ยวข้องกับการสังหารรอนิงและดำเนินการทางกระบวนการยุติธรรมอย่างเร่งด่วน เพื่อลบล้างบรรยากาศหวาดกลัวในสามจังหวัด” เพียร์สันกล่าว “ทางการควรหาแนวทางที่ชัดเจนคุ้มครองสิทธิของชาวมลายูมุสลิมที่ออกมาพูดและเรียกร้องความยุติธรรมการใช้ความรุนแรงจากภาครัฐ”

อ่านเพิ่มเติมเกี่ยวกับสถานการณ์การซ้อมทรมาณและผู้ที่พยายามเยียวยาในสามจังหวัดชายแดนใต้ ที่นี่