เชียงใหม่ – โก ทอง ก้าวเข้าไปในสถานทูตเมียนมาประจำกรุงเทพฯ โดยรู้ดีว่าเขาจะต้องเจอกับอะไร พาสปอร์ตเขาหมดอายุแล้วและต้องต่ออายุสมุดเล่มนี้เพื่อคงสถานะต่างด้าวถูกกฎหมายในประเทศไทย แต่แล้วเจ้าหน้าที่สถานทูตก็ยื่นเงื่อนไขประการหนึ่งเพิ่มมาให้เขา : เขาต้องใช้สิทธิเลือกตั้งที่จัดโดยรัฐบาลทหารเสียก่อน

“พวกเขาบอกว่าถ้าผมไม่ไปโหวต พวกเขาจะไม่ปั๊มวีซ่าให้” โก ทองกล่าว โดยขอให้ใช้นามแฝงเพื่อความปลอดภัย ในฐานะผู้สนับสนุนพรรคสันนิบาตแห่งชาติเพื่อประชาธิปไตย (NLD) เขาเลือกหนีออกมาจากเมียนมาหลังการรัฐประหารเมื่อปี 2564 (หรือค.ศ.2021) เพราะกลัวจะถูกต้องโทษ ในวันนี้ ระบอบเผด็จการที่เขาหลบหนีมากำลังบีบบังคับให้เขามอบความชอบธรรมให้กับมัน “ผมก็เลยตัดสินใจโหวตให้มันจบๆ ไปซะ”

สำหรับแรงงานข้ามชาติชาวเมียนมาหลายล้านคนในประเทศไทย สถานะทางกฎหมายของพวกเขาที่จะกำหนดว่าสามารถพักอาศัยและทำงานอยู่ที่นี่ได้หรือไม่นั้นขึ้นอยู่กับเอกสารจำนวนหนึ่ง ได้แก่ หนังสือรับรองสถานะบุคคล หรือพาสปอร์ต ซึ่งทางรัฐบาลเมียนมาเป็รนผู้ออก และดูเหมือนว่าในตอนนี้รัฐบาลทหารกำลังใช้เงื่อนไขดังกล่าวเพื่อกดดันผู้ที่อยู่ต่างแดนให้ไปใช้สิทธิเลือกตั้ง

เมื่อไม่นานมานี้ รัฐบาลทหารออกประกาศว่า การใช้สิทธิออกเสียงเลือกตั้งล่วงหน้าสำหรับพลเมืองเมียนมาในต่างประเทศจะมีขึ้นในวันที่ 6 และ 7 ธันวาคม แต่แล้วเมื่อมีผู้ไปใช้สิทธิเลือกตั้งเพียงหยิบมือ ทางเจ้าหน้าที่สถานทูตก็เริ่มกำหนดเงื่อนไขว่า ใครก็ตามที่เข้าไปติดต่อเพื่อรับบริการอื่น ไม่ว่าจะต่ออายุพาสปอร์ต แสตมป์วีซา หรือขอเอกสารทั่วไป จะต้องใช้สิทธิเลือกตั้งเสียก่อน

แต่ความพยายามข้างต้นก็ให้ผลลัพธ์ไม่มากนัก แหล่งข่าวของทีมงาน HaRDstories ที่ใกล้ชิดกับสถานทูตระบุว่า เมื่อวันที่ 18 ธันวาคมที่ผ่านมา เจ้าหน้าที่สถานทูตเมียนมาประจำประเทศไทยได้ส่งใบลงคะแนนเลือกตั้งล่วงหน้าไปยังคณะกรรมการเลือกตั้งของรัฐบาลทหารเพียง 249 ใบเท่านั้น ตัวเลขดังกล่าวนับเป็นเพียงเศษเสี้ยวเล็กๆ ของชาวเมียนมาราว 4.1 ล้านคนที่อาศัยอยู่ในประเทศไทย

ผู้สื่อข่าวโทรติดต่อสถานทูตเมียนมาประจำกรุงเทพฯ หลายสายเพื่อสอบถาม แต่ไม่สามารถติดต่อได้

การเลือกตั้งดังกล่าวนับเป็นครั้งแรกของรัฐบาลทหารนี้ตั้งแต่พวกเขายึดอำนาจในปี 2564 โดยเริ่มต้นขึ้นเมื่อวันที่ 28 ธันวาคมที่ผ่านมา และดำเนินไปในสามระลอกด้วยกัน คนพม่าในต่างแดนและองค์กรสิทธิกล่าวว่า การกดดันให้ใช้สิทธิเลือกตั้งยังคงดำเนินต่อไป และพวกเขาก็กังวลว่าในอนาคตจะต้องเจอกับการกดดันอีก

“ถ้าคุณไปสถานทูตตอนนี้ คุณก็ต้องโหวต”

เมียะ เมียะ ทเว (นามแฝงเพื่อความปลอดภัย) เตือนลูกค้าของเธอมาหลายสัปดาห์แล้ว เธออาศัยอยู่ที่แม่สอด ใกล้กับชายแดนเมียนมาเพียงไม่กี่กิโลเมตร ให้บริการช่วยผู้อพยพชาวเมียนมายื่นเอกสารในระบบขอพำนักในประเทศไทย

“ถ้าจะไปต่ออายุหนังสือประจำตัวช่วงนี้ รอไปก่อนดีกว่า ถ้าหากไปตอนนี้ละก็ จะต้องเลือกตั้งก่อน” เธอบอกกับผู้ใช้บริการคนหนึ่ง

การเลือกตั้งพม่ารอบนี้แตกต่างจากการเลือกตั้งพม่าครั้งก่อนๆ อย่างเห็นได้ชัดเจนมาก ในการเลือกตั้งทั่วไปเมื่อปี 2558 และ 2563 ภายใต้รัฐบาลพลเมือง ผู้อพยพชาวเมียนมาในประเทศไทยพากันมาต่อคิวใช้สิทธิเลือกตั้งข้ามคืน จำนวนผู้มาใช้สิทธิที่ต่ำขนาดนี้สะท้อนให้เห็นว่าพวกเขาปฏิเสธกระบวนการเลือกตั้งของรัฐบาลทหารกันอย่างกว้างขวาง

การเลือกตั้งที่ปราศจากฝ่ายค้าน

ตั้งแต่ที่เข้ายึดอำนาจในเดือนกุมภาพันธ์ปี 2564 ผ่านการล้มรัฐบาลที่ได้รับการเลือกตั้งของ ออง ซาน ซู จี และพรรค NLD รัฐบาลทหารเมียนมาสัญญาไว้ว่าจะจัดให้มีการเลือกตั้งในภายหลัง พวกเขาอ้างว่ามีการทุจริตเกิดขึ้นในการเลือกตั้งเมื่อปี 2563 ซึ่งพรรค NLD ได้รับคะแนนเสียงอย่างถล่มทลาย แต่ทางฝั่งผู้สังเกตการณ์จากองค์กรอิสระไม่พบหลักฐานว่ามีความผิดปกติใดๆ เกิดขึ้น

การเลือกตั้งที่จะถึงนี้จัดขึ้นสามระยะด้วยกัน ได้แก่ รอบ 1) 28 ธันวาคม รอบ 2) 11 มกราคม และรอบ 3) 25 มกราคม โดยครอบคลุมเขตอำเภอเพียง 265 เขตจาก 330 เขตเท่านั้น เพราะพื้นที่ขนาดใหญ่หลายพื้นที่อยู่ภายใต้การควบคุมของกองกำลังติดอาวุธที่สู้รบกับรัฐบาลทหารในสงครามกลางเมือง ซึ่งยังคงดำเนินต่อไป

ทางพรรค NLD นั้นไม่สามารถลงแข่งเลือกตั้งได้ รัฐบาลทหารได้ยุบพรรคดังกล่าวไปแล้วเมื่อเดือนมีนาคมปี 2566 หลังจากทางพรรคปฏิเสธที่จะสมัครลงเลือกตั้งภายใต้กฎการเลือกตั้งใหม่ของรัฐบาลทหาร ส่วนออง ซาน ซู จี ที่อายุ 80 ปี กำลังต้องโทษจำคุกเป็นเวลา 27 ปีด้วยข้อหาที่เชื่อกันว่าเป็นเหตุผลทางการเมือง

จากข้อมูลของเครือข่ายเอเชียเพื่อการเลือกตั้งเสรี (ANFREL) พรรคการเมืองทั้งหมดที่ลงสมัครในการเลือกตั้งเมื่อปี 2563 กว่า 57 พรรคถูกยุบไปแล้ว ซึ่งนับเป็นคะแนนเสียงเลือกตั้งกว่า 70% ของทั้งหมดในการเลือกตั้งครั้งนั้น ในการเลือกตั้งครั้งใหม่นี้ บัญชีรายชื่อผู้สมัครรับเลือกตั้งที่ได้รับการอนุมัติเต็มไปด้วยตัวแทนจากพรรคสหสามัคคีและการพัฒนา (Union Solidarity and Development Party: USDP) ซึ่งขึ้นตรงกับรัฐบาลทหาร