เมื่อสาธารณสุขล้มครืน

การล่มสลายของเงินทุนจากต่างประเทศส่งผลร้ายแรงต่อระบบสาธารณสุขในค่ายลี้ภัย ล่าสุด คณะกรรมการกู้ภัยระหว่างประเทศ (International Rescue Committee) ซึ่งก่อนหน้านี้มีบทบาทรับผิดชอบการให้บริการรักษาพยาบาลภายในค่าย ได้ถอนตัวออกไปแล้ว เพื่อจะเติมเต็มช่องโหว่ดังกล่าว ได้มีการประสานงานขอความช่วยเหลือจากโรงพยาบาลชุมชนของทางฝั่งไทยอย่างโรงพยาบาลท่าสองยาง ให้เข้ามารองรับผู้ป่วยที่ได้รับผลกระทบจากการถอนตัวดังกล่าว

ก่อนหน้านี้ ผู้ป่วยที่มีโรคเรื้อรังจะได้รับเสบียงยารักษาล่วงหน้าเพียงพอสำหรับใช้เป็นเวลาสองเดือน แต่ตอนนี้พวกเขาจะได้รับยาล่วงหน้าสำหรับใช้เพียงแค่สองสัปดาห์เท่านั้น ในสถานการณ์ฉุกเฉิน ผู้พักอาศัยในค่ายจะต้องจัดหาช่องทางส่งตัวผู้ป่วยไปยังโรงพยาบาลนอกพื้นที่เอง อีกทั้งยังต้องรับผิดชอบค่าใช้จ่ายทั้งหมดเองด้วย

แม้แต่เสบียงยาสำหรับป้องกันโรคภัยไข้เจ็บก็เริ่มจะขาดแคลนแล้วด้วย ผู้พักอาศัยในค่ายกล่าวว่าตอนนี้ในค่ายไม่มีวัคซีนโรคพิษสุนัขบ้าให้ฉีดอีกแล้ว ทำให้ผู้ที่จำเป็นต้องฉีดวัคซีนต้องออกค่าเดินทางไปยังโรงพยาบาลของทางฝั่งไทยด้วยตัวเอง “หากสุนัขของคุณไปกัดใครเข้า” ผู้พักอาศัยในค่ายคนหนึ่งกล่าว “คุณอาจจะต้องจ่ายค่าเสียหายถึง 6,000 บาทเลยนะ”

หางานทำนอกค่ายลี้ภัย

แทบจะตลอดเวลาที่พวกเขาอยู่ในค่ายลี้ภัยแม่หละ ผู้พักอาศัยในค่ายไม่มีสิทธิทางกฎหมายที่จะหางานทำนอกขอบเขตพื้นที่ค่าย เมื่อถูกกำหนดให้อยู่ภายในค่ายและไม่ได้รับอนุญาตให้มีส่วนร่วมในตลาดแรงงานถูกกฎหมาย พวกเขาก็ต้องอาศัยความช่วยเหลือจากต่างประเทศแทบจะทั้งหมดเพื่อการอยู่รอด

จนกระทั่ง ในเดือนสิงหาคมปี 2568 รัฐบาลไทยอนุมัติมาตรการเพื่อรับมือกับวิกฤตนี้ในบางแง่มุม ผู้ลี้ภัยจะได้รับอนุญาตให้หางานทำนอกบริเวณค่ายได้อย่างถูกกฎหมายใน 43 จังหวัดในภาคเหนือและภาคกลางของประเทศไทย เจ้าหน้าที่ดูแลค่ายลี้ภัยกล่าวว่า จนถึงตอนนี้ มีผู้พักอาศัยในค่ายทั้งหมด 1,139 คนที่ได้รับการอนุมัติให้หางานทำได้แล้ว

ในทางปฏิบัติแล้ว มาตรการดังกล่าวนำไปสู่ผลลัพธ์ที่ไม่ค่อยได้ผลดีนัก การจะได้งานทำนั้นขึ้นอยู่กับว่าบริษัทต่างๆ จะเข้ามารับสมัครคนงานในค่ายหรือเปล่า และสำหรับคนสูงอายุแล้ว โอกาสหางานทำก็เรียกได้ว่าไม่มีเลย ในส่วนของผู้ที่หางานทำได้จริงๆ ก็เล่าว่า ได้รับค่าจ้างไม่ตรงกับที่ตกลงกันไว้ จากตอนแรกที่ตกลงกันไว้ว่าวันละ 200 บาท สุดท้ายแล้วบางวันก็เหลือเพียง 150 บาทเท่านั้น กำแพงทางภาษาเองก็เป็นอุปสรรคยิ่งขึ้นไปอีก ผู้พักอาศัยในค่ายส่วนใหญ่พูดภาษากะเหรี่ยง ในขณะที่เขตพื้นที่ทำงานทางการเกษตรใช้ภาษาไทย พม่า หรือไทใหญ่เป็นหลัก

“หลายคนเลยที่เป็นชาวกะเหรี่ยงและพูดภาษาพม่าไม่ได้” คัทกล่าว “พวกเขาเกิดและโตในค่าย เคยใช้ชีวิตแค่ในค่ายนี้นั่นละ”

เขาตั้งข้อเกตอีกด้วยว่า คนงานบางส่วนก็ไม่สามารถทนงานที่หนักเกินไปได้ และต้องยอมกลับมาที่ค่ายก่อนกำหนด

สำหรับประชากรสูงอายุ ผู้ป่วยโรคเรื้อรัง และผู้ที่ไร้ทักษะทางภาษา โอกาสในการหางานทำนอกค่ายก็เรียกได้ว่าเป็นศูนย์ สำหรับพวกเขา การที่เงินทุนสนับสนุนจากต่างประเทศลดลงเช่นนี้ย่อมไม่มีอะไรมาช่วยทดแทนได้

ต้องหาทางออกไปให้ได้

ปัจจุบันยังไม่มีมาตรการหาประเทศใหม่ให้กับผู้ลี้ภัยในระดับใหญ่ การย้ายถิ่นฐานใหม่ไปยังประเทศที่สามอย่างออสเตรเลีย ญี่ปุ่น เกาหลีใต้ก็ยังคงเป็นไปได้แค่ในไม่กี่กรณีเท่านั้น ส่วนการกลับไปยังเมียนมา ที่ซึ่งความขัดแย้งยังคงคุกรุ่นนั้น ก็ยิ่งเป็นไปไม่ได้เลยสำหรับคนส่วนใหญ่ และการอยู่ในค่ายต่อไปก็ยิ่งยากลำบากขึ้นทุกที

ทางองค์กร TBC ได้ปฏิเสธข่าวลือที่แพร่หลายภายในค่ายว่า องค์กรอิสระทั้งหมดจะถอนตัวออกไปภายในเดือนตุลาคม พร้อมกับกล่าวว่าพวกเขายังไม่มีแผนที่จะยุติปฏิบัติการโดยสิ้นเชิงแต่อย่างใด ทางองค์กรกล่าวว่า พวกเขามุ่งมั่นที่จะรองรับความต้องการของครัวเรือนที่เปราะบางที่สุดอย่างเต็มที่เท่าที่จะทำได้ ตราบเท่าทรัพยากรที่เหลืออยู่จะเอื้ออำนวย

ในขณะเดียวกัน ทางเจ้าหน้าที่ไทยเองก็กำลังมองหาทางออกอื่นๆ อยู่ด้วย “งบประมาณสนับสนุนจากสหรัฐฯ ที่โดนระงับไปส่งผลให้เงินทุนสำหรับโครงสร้างพื้นฐาน อาหาร และการรักษาทางการแพทย์ลดน้อยลง” นพรุจน์ แสงสว่าง ผู้บัญชาการค่ายผู้ลี้ภัยแม่หละกล่าว “เรากำลังรับมือกับปัญหาเหล่านี้อย่างค่อยเป็นค่อยไปทีละกรณี และเราก็กำลังเสาะหาเงินทุนสนับสนุนจากช่องทางอื่นๆ ด้วย” ขณะนี้พวกเขาอยู่ระหว่างการปรึกษาหารือกับสถานทูตญี่ปุ่นและองค์กร JICA

คัทยังพอดูแลอาการโรคเบาหวานและอาการเข่าอักเสบเรื้อรังได้อยู่ แต่ก็แค่ในตอนนี้เท่านั้น เขายังเข้ารับยารักษาได้ทุกๆ สองสัปดาห์ แต่ก็ได้มาในปริมาณที่ลดน้อยลง หากเขาต้องประสบเหตุอะไรนอกเหนือจากนั้น เช่น ติดเชื้อ ล้มฟาดพื้น หรืออะไรก็ตามที่คาดไม่ถึง เขาก็ไม่รู้เหมือนกันว่าจะต้องทำอย่างไร

“หากถึงจุดหนึ่งที่เราไม่ได้รับความช่วยเหลืออะไรอีกแล้ว” เขากล่าว “ฉันก็สงสัยเหมือนกันว่าเราจะทำได้แค่นอนรอความตายหรือเปล่า”