เมื่อต้นกล้าถูกถอนโค่น 

ความรุนแรงของเจ้าหน้าที่ต่อชาวลาหู่อีกกรณีที่ยังส่งผลสะท้อนในชุมชนชาวลาหู่จนถึงทุกวันนี้ คือเหตุการณ์สังหารชัยภูมิ ป่าแส นักกิจกรรมเยาวชน เขาถูกเจ้าหน้าที่ทหารใช้อาวุธปืนยิงเสียชีวิตบริเวณด่านตรวจในจังหวัดเชียงใหม่เมื่อปี 2560 กองทัพแถลงกับสื่อมวลชนในขณะนั้นว่า ชัยภูมิมีส่วนเกี่ยวข้องกับยาเสพติด แต่บุคคลที่รู้จักชัยภูมิหลายคนล้วนทักท้วงว่าข้อกล่าวหาดังกล่าวไม่เป็นความจริง

ครอบครัวชัยภูมิและองค์กรสิทธิมนุษยชนใช้เวลาหลายปีในการต่อสู้คดีเพื่อพิสูจน์ความจริงให้แก่ชัยภูมิ จนกระทั่งปี 2566 ศาลฎีกามีคำพิพากษาสั่งให้กองทัพชดเชยครอบครัวของชัยภูมิเป็นจำนวนเงินสองล้านบาท โดยศาลได้ตั้งข้อสังเกตในคดีไว้หลายประเด็นด้วย เช่น เจ้าหน้าที่บ่ายเบี่ยงไม่ส่งภาพจากกล้องวงจรปิดให้ไต่สวน หรือคำกล่าวอ้างว่าชัยภูมิพยายามปาระเบิดใส่เจ้าหน้าที่ทหาร แต่ขาดพยานหลักฐานใดๆ เป็นต้น

วัชรพงศ์กล่าวว่า ในปัจจุบันสถานการณ์ระหว่างเจ้าหน้าที่ทหารกับชุมชนลาหู่ถือว่าดีขึ้นมาก เมื่อเทียบกับอดีต แต่เขายังพบว่าเจ้าหน้าที่บางส่วนยังมีภาพจำเชิงลบต่อชาวลาหู่และกลุ่มชาติพันธุ์อื่นๆ  โดยมักจะเหมารวมว่าเป็นกลุ่มที่ชอบยุ่งเกี่ยวกับยาเสพติด บวกกับความแตกต่างทางวัฒนธรรมและภาษา จึงทวีคูณอคติขึ้นไปอีก กลายเป็นปัจจัยเสี่ยงที่สามารถกระทำการรุนแรงกว่ากลุ่มคนทั่วไปได้

“ผมคิดว่าวันนี้ระดับผู้บัญชาการมีท่าทีที่ดีขึ้นต่อกลุ่มชาติพันธุ์ และพยายามกำชับระดับปฏิบัติการให้ทำงานอย่างระมัดระวังมากขึ้น แต่ทัศนคติส่วนตัวของผู้ปฏิบัติงานที่ยังมองกลุ่มชาติพันธุ์เป็นอื่นก็ยังมีหลงเหลืออยู่” วัชรพงศ์กล่าว  

นอกจากการเสียชีวิตของชัยภูมิจะเป็นความสูญเสียของครอบครัวและญาติพี่น้องแล้ว ยังส่งผลกระทบโดยตรงต่ออนาคตของเยาวชนชาวลาหู่ในวงกว้างด้วย เพราะก่อนที่เขาจะถูกเจ้าหน้าที่รัฐสังหาร ชัยภูมิเป็นแกนนำคนรุ่นใหม่ในชุมชน เขามักเคลื่อนไหวร่วมกับเยาวชนและนักกิจกรรมคนอื่นๆ เพื่อสร้างความตระหนักรู้ถึงสิทธิ ความเท่าเทียม และเสริมสร้างพลังให้กับอัตลักษณ์ของชาวลาหู่

ยุพิน ซาจ๊ะ เป็นนักกิจกรรมที่ทำงานกับเด็กลาหู่ในชุมชนมาอย่างต่อเนื่อง หนึ่งในเยาวชนในความดูแลของเธอคือชัยภูมิ เธอเล่าว่าหลังจากชัยภูมิเสียชีวิต กิจกรรมต่างๆ ที่ชัยภูมิเคยทำหรือริเริ่มไว้ก็ต้องล้มพับตามไปด้วย

“เขาตั้งใจเรียน ทำงานไปด้วยเรียนไปด้วย พาออกไปหาประสบการณ์ ทำกิจกรรมต่างๆ จนกลายเป็นแกนนำเยาวชนของหมู่บ้าน พอชัยภูมิเริ่มเก่ง เราจึงเริ่มให้เขารับช่วงต่อ” เธอเล่าความทรงจำ “เราผู้เป็นพี่ที่ดูแลชัยภูมิมาตลอด ไม่สามารถเห็นเขากล่าวหาว่า น้องที่เราสร้างมา เกี่ยวข้องกับยาเสพติดได้”

เมื่อยุพินออกมาเรียกร้องความยุติธรรมให้แก่ชัยภูมิ เธอกับครอบครัวถูกข่มขู่และรังควานจากเจ้าหน้าที่รัฐอย่างต่อเนื่อง จนไม่สามารถอยู่ในหมู่บ้านได้ ต้องย้ายไปในเมืองเพื่อติดตามคดีของชัยภูมิ

“ระหว่างการต่อสู้คดี เราต้องหลบซ่อนการติดตามจากทหาร ใช้เวลาไปทั้งหมด 7 ปี ทำให้ลูกเราไม่ได้เรียนหนังสือ พบจบเรื่องคดี เราต้องเริ่มต้นจากศูนย์ เราไม่เหลืออะไรเลย” ยุพินกล่าว

“เราปั้นเด็กเหล่านี้ขึ้นมา เราไม่เคยได้รับการสนับสนุนจากรัฐบาล การสร้างเด็กคนหนึ่งให้เป็นผู้นำห่างไกลจากยาเสพติด แต่พอเราสร้างเด็กคนหนึ่งขึ้นมาแล้ว คนที่ทำลายกับเป็นรัฐ ทำให้น้องเขาต้องตาย” เธอกล่าวเสริม “รัฐเป็นคนทำลายสิ่งที่เราสร้างขึ้นมา เขาไม่สนับสนุนเราไม่ว่า แต่มาทำลายสิ่งที่เราสร้างขึ้นมา ทำให้เราหมดกำลังใจที่จะทำงานต่อไป”