อย่างไรก็ดีในแง่การพัฒนาหลักสูตร กระทรวงศึกษาธิการยังติดเงื่อนไขที่กฎหมายยังไม่สามารถรองรับวิชาเรียนดังกล่าวได้ แต่สถานการณ์อาจเปลี่ยนไป หลังจากที่มีพ.ร.บ.คุ้มครองวิถีชีวิตกลุ่มชาติพันธุ์ ซึ่งในมาตรา 8 ระบุว่า กลุ่มชาติพันธุ์มีสิทธิในการจัดการศึกษาด้วยภาษาของตนเองที่เหมาะสมกับวิถีทางวัฒนธรรม ร่วมกับการศึกษาของรัฐทุกรูปแบบและทุกระดับ 

“รู้สึกดีใจที่มีพ.ร.บ.ชาติพันธุ์ฯ อย่างน้อยตอนนี้ เราสามารถสอนในรายวิชาเสริมได้ แต่ถ้าในอนาคตสามารถบรรจุเป็นวิชาหลัก โรงเรียนอื่นที่ต้องการเรียนภาษากูย ก็สามารถนำไปจัดการเรียนการสอนได้” สุนิสา แก้วคำ ครูสอนวิชาภาษากูย จากโรงเรียนบ้านตะเคียนกูยวิทยา ต.สำโรงทาบ อ.สำโรงทาบ จ.สุรินทร์ กล่าวระหว่างการลงพื้นที่เพื่อเยี่ยมชมห้องเรียนพูดจาภาษาถิ่นไทยกูย ที่เปิดสอนนักเรียนระดับชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 1 โดยปีการศึกษานี้มีผู้เรียน 39 คน

สุนิสาเล่าว่า เธอจะแบ่งพยัญชนะ 40 ตัว แบ่งสอนชั่วโมงละ 8 ตัว จากนั้นจึงเริ่มสอนสระ และเริ่มให้มีการผสมคำ ซึ่งแม้แต่ตัวเธอเอง ที่เรียนรู้ภาษากูยจากภาษาพูด ยังรู้สึกว่าการสอนนั้นไม่ง่าย เพราะภาษาเขียนนั้น เพิ่งเริ่มทดลองใช้ในการเรียนการสอนในปี 2561 โดยมีทางดร.สนอง สุขแสวง เป็นคนประดิษฐ์ตัวอักษรขึ้นมาใช้ ซึ่งเขาให้เหตุผลของการประดิษฐ์ตัวอักษรขึ้นมาใหม่ เพราะว่าตัวอักษรในภาษาไทยไม่สามารถอ่านออกเสียงภาษากูยได้ในทุกคำ

“กลัวว่าภาษากูยจะหายไป” สุนิสากล่าว “เด็กเล็กๆ ทุกวันนี้ไม่สื่อสารภาษากูยแล้ว พวกเขาใช้ภาษาไทยกลางซะเป็นส่วนใหญ่”

ภูริณัฐ สิมรัมย์ นักเรียนชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 1 จากโรงเรียนบ้านตะเคียนกูยวิทยา เป็นหนึ่งในเยาวชนกูยที่กล่าวว่า ในชีวิตประจำวันส่วนใหญ่เขาจะพูดภาษาไทยกลาง ผสมกับภาษาอีสานบ้างในบางโอกาส เขามองว่าเป็นเรื่องแปลกใหม่ที่ได้มาเรียนภาษากูย และเห็นว่าภาษาของตนเองนั้นมีตัวเขียน  

“ผมได้ยินภาษากูยมาตั้งแต่จำความได้ เป็นภาษาที่คนเฒ่าคนแก่แถวบ้านพูดกัน” ภูริณัฐกล่าว พร้อมบอกว่าตอนนี้เขากำลังเรียนวิชาภาษากูยผ่านมาได้หนึ่งเทอมแล้ว “เริ่มอ่านได้ เขียนได้บางประโยค ผมภูมิใจกับการเป็นชาวกูย การศึกษาวัฒนธรรมก็ดูจากสื่อโซเชียลและคนเฒ่าคนแก่ที่บ้านเล่าให้ฟัง”

‘คชศาสตร์’ในวันพึ่งพิงรายได้จากการท่องเที่ยว

“สมัยก่อนชาวกูยยังชีพด้วยการไปคล้องช้างป่า จับช้างป่ามาเลี้ยงเพื่อใช้งานเวลาเดินทาง และนำไปขายต่อ รวมทั้งเมื่อบ้านเมืองมีศึกสงคราม เราก็ส่งช้างไปให้เจ้าเมือง”

กฤตพล ศาลางาม อดีตผู้จัดการศูนย์คชศึกษา หมู่บ้านช้างสุรินทร์ กล่าวว่า วิถีชีวิตชาวกูยเลี้ยงช้างเปลี่ยนไปตามยุคสมัย การเข้าไปคล้องช้างในป่าไม่สามารถทำได้ตั้งแต่ปีพ.ศ. 2503 ที่มีพระราชบัญญัติสงวนและคุ้มครองสัตว์ป่า จากนั้นชาวกูยจึงเปลี่ยนอาชีพไปทำนา และบางส่วนก็พาช้างออกเร่ร่อน และไปทำงานตามแหล่งท่องเที่ยว

“แต่ก่อนตรงนี้ยังไม่ใช่แหล่งท่องเที่ยว คนเลี้ยงช้างกับช้างจึงต้องร่อนเร่ไปอยู่ตามเมืองพัทยา เชียงใหม่และภูเก็ต”

ปัจจุบัน สถานการณ์กำลังเปลี่ยนไป ชุมชนชาวกูยในจ.สุรินทร์ กำลังปรับวิธีการทำงานและใช้ชีวิตกับช้างให้เข้ากับยุคสมัย

ช่วงสายของวันเสาร์ ณ ศูนย์คชศึกษา ต.กระโพ อ.ท่าตูม จ.สุรินทร์ ช้างกลุ่มหนึ่งที่ถูกฝึกฝนมาอย่างดีกำลังแสดงเต้นรำและเล่นกีฬา ให้กับกลุ่มนักท่องเที่ยวได้รับชม โดยมีเจ้าของช้างคอยเร่ขายอ้อยให้กับนักท่องเที่ยว  ขณะที่การแสดงกำลังดำเนินไป เจ้าของช้างแต่ละเชือกจะทำการถ่ายทอดสดผ่านช่องทางโซเชียลมีเดียของตนเอง ให้กับผู้ติดตามได้บริจาคเงินเป็นค่าอาหาร อันเป็นการปรับตัวให้คนเลี้ยงช้างกับช้างอยู่รอดในสถานการณ์ปัจจุบัน