เชียงใหม่ – เมื่อวันที่ 29 พฤศจิกายน ภาคประชาสังคมและชุมชนคนอยู่กับป่าประท้วงคัดค้านพระราชกฤษฎีกาป่าอนุรักษ์ใหม่สองฉบับระหว่างที่นายกแพทองธาร ชินวัตร มาร่วมครม.สัญจร ณ ศาลากลางจังหวัดเชียงใหม่ เรียกร้องให้ยกเลิกกฎหมายที่กำลังทำให้พวกเขากลายเป็นผู้บุกรุกในบ้านเกิดตนเอง

“มันเหมือนตัดประวัติศาสตร์ชุมชนทิ้ง ไม่ว่าชุมชนคุณจะก่อตั้งมายาวนานขนาดไหน ทําให้สถานะเหลือแค่โครงการที่อยู่อาศัยทํากินชั่วคราวระยะเวลาไม่เกิน 20 ปี” พชร คำชำนาญ นักปกป้องสิทธิที่ดินและชนพื้นเมือง กล่าว

พฤศจิกายนที่ผ่านมา รัฐบาลไทยเห็นชอบ “ร่างพระราชกฤษฎีกาโครงการอนุรักษ์และดูแลทรัพยากรธรรมชาติภายในอุทยานแห่งชาติ” และ “ร่างพระราชกฤษฎีกาโครงการอนุรักษ์และดูแลทรัพยากรธรรมชาติภายในเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าและเขตห้ามล่าสัตว์ป่า” ซึ่งจะอนุญาตให้ประชาชนที่ร่วมโครงการสามารถทำกินในพื้นที่อุทยาน ชั่วคราวไม่เกิน 20 ปี และกำหนดไว้ที่ 20 ไร่ ต่อครอบครัวหรือ 40 ไร่ ต่อครัวเรือนก่อนที่จะต้องโยกย้ายถิ่นฐานออกไป

ภาคประชาสังคมเชื่อว่า คำสั่งดังกล่าวจะมีผลกระทบต่อหมู่บ้านมากกว่า 4,000 แห่ง ซึ่งอยู่ในเขตป่าอนุรักษ์อย่างยั่งยืนมาหลายชั่วรุ่น

พชรมองว่าคำสั่งดังกล่าวละเลยประวัติศาสตร์ที่หยั่งรากลึกของชุมชนและอาจจุดชนวนความขัดแย้งระหว่างชุมชนในป่าและเจ้าหน้าที่อุทยานอีกครั้ง ซึ่งมีผลพวงอันยาวนานต่อการดำรงชีวิตของชุมชนในป่า

สิทธิที่ดินที่เป็นธรรมหรือแก้ไขปัญหาโลกร้อน?

พระราชกฤษฎีกาทั้งสองฉบับนี้มีต้นตอมาจากกฎหมายแม่ คือพระราชบัญญัติอุทยานแห่งชาติ พ.ศ. 2562 และพระราชบัญญัติสงวนและคุ้มครองสัตว์ป่า พ.ศ. 2562 มีจุดประสงค์เพื่อแก้ไขความขัดแย้งที่ดินทำกินระหว่างชุมชนป่ากับหน่วยงานอุทยาน ความขัดแย้งมักเกิดขึ้นเมื่อเขตอุทยานประกาศทับซ้อนชุมชนชาวบ้านที่อยู่มาก่อน หรือเมื่อกำหนดขอบเขตของอุทยานใหม่บนพื้นที่ที่ตั้งถิ่นฐานอยู่แล้ว

หากยึดปฏิบัติตามกฎหมาย เจ้าหน้าที่อุทยานสามารถขับไล่คนที่แม้มีประวัติผูกโยงกับพื้นที่หลายรุ่นต่อรุ่น แต่ไม่มีกรรมสิทธิ์ที่ดินเป็นทางการ

พระราชกฤษฎีกาสองฉบับนี้ยังเชื่อมโยงกับแผนการแก้ปัญหาภาวะโลกร้อนของไทย โดยรัฐบาลมีเป้าหมายทเพิ่มพื้นที่ป่าไม้ให้ครอบคลุมถึงร้อยละ 55 ของประเทศภายในปี พ.ศ. 2580 โดยพระราชกฤษฎีกาทั้งสองฉบับจะช่วยบรรลุเป้าหมายดังกล่าว รวมถึงการใช้ประโยชน์จากป่าเข้าสู่ตลาดเครดิตคาร์บอนที่เป็นส่วนหนึ่งของยุทธศาสตร์ชาติ 20 ปี

อย่างไรก็ตาม ประชาสังคมกังวลถึงผลกระทบ มองว่ากฎหมายฉบับใหม่ให้ความสำคัญกับการอนุรักษ์มากกว่าสิทธิของชนพื้นเมือง กฎหมายดังกล่าวจะเริ่มบังคับใช้กฎหมายในอุทยานหกแห่ง และอีกพื้นที่เตรียมประกาศอุทยานแห่งชาติใหม่อีก 23 แห่ง ซึ่งการกำหนดพื้นที่อุทยานใหมอาจยิ่งกระทบชุมชน ภาคประชาสังคมจึงกดดันรัฐบาลให้อนุญาตให้มีการตรวจสอบที่โปร่งใสและรับฟังความคิดเห็นจากสาธารณชนมากขึ้น

นับตั้งแต่ปี พ.ศ. 2562 ตอนที่มีการประกาศใช้ พรบ. อุทยานแห่งชาติและ พรบ. สงวนและคุ้มครองสัตว์ป่า ภาคประชาสังคมวิพากษ์วิจารณ์ว่าชุมชนได้มีส่วนร่วมในกระบวนการพัฒนากฎหมายน้อยมาก กฎหมายสองตัวดังกล่าวยังคงเป็นที่ถกเถียงกันในตอนนี้