ชัยชนะอันเคว้งคว้าง

ในฐานะคนงานที่อยู่กับบริษัทมายาวนานที่สุดคนหนึ่ง มะ ซัน เอ ควรจะได้รับค่าชดเชยเลิกจ้างจำนวนหลายแสนบาท ซึ่งมากพอที่จะใช้หนี้และเลี้ยงครอบครัวเธอต่อไปได้

แต่เจ้าของโรงงานชาวญี่ปุ่นทั้งสามคน ผู้จดทะเบียนลงชื่อไว้ในตำแหน่งผู้จัดการบริษัท กลับปฏิเสธที่จะจ่ายค่าชดเชยและหนีออกจากประเทศไทยไป เจ้าของคนหนึ่งจ่ายเงิน 2.2 ล้านบาทในส่วนของเขาเอง แต่อีกสองคนไม่จ่ายเลยสักบาทเดียว ทิ้งยอดเงินชดเชยค้างชำระ 29.8 ล้านบาทไว้ทั้งอย่างนั้น

“พวกคนงานชนะคดี แต่พวกนายจ้างไม่อยู่แล้ว ก็เลยไม่ได้เงินค่าชดเชย” อู โม จอ ผู้นำสมาคมแรงงาน ยอง จี อู (Yaung Chi Oo Workers’ Association: YCOWA) ซึ่งให้ความช่วยเหลือสิทธิแรงงานกับคนงานพม่า กล่าวไว้

สมาคมดังกล่าวร่วมมือกับ “โครงการเสื้อผ้าสะอาด” (Clean Clothes Campaign หรือ CCC) องค์กรสิทธิแรงงานระหว่างประเทศ เพื่อดึงความสนใจมายังเหตุการณ์นี้และเรียกร้องความรับผิดชอบจากบรรดาแบรนด์เสื้อผ้าที่เกี่ยวข้องกับโรงงานดังกล่าว

เหตุการณ์นี้เผยให้เห็นช่องโหว่ของการบังคับใช้ทางกฎหมาย “กฎหมายไทยไม่ได้กำหนดให้บริษัทต่างๆ ต้องกันเงินไว้อย่างต่อเนื่องในบัญชีดูแลผลประโยชน์ของคู่สัญญา (escrow account) ในกรณีที่มีการเลิกจ้าง” เบนต์ เกิร์ต จากสมาคมสิทธิคนงาน (Worker Rights Consortium) ซึ่งสอดส่องการละเมิดสิทธิแรงงานในโรงงานเครื่องนุ่มห่มทั่วโลก กล่าว “ผลที่ตามมาก็คือ เวลาที่โรงงานสักแห่งจะปิดตัวลง พวกเขาก็ไม่มีเงินสำหรับจ่ายค่าชดเชยเลิกจ้าง”

คนงานราว 60 คนมีอายุเกิน 40 ปี ทำให้ไม่สามารถหางานใหม่ได้ ผู้จัดการตามโรงงานต่างๆ นิยมจ้างคนงานอายุน้อยมากกว่า อีกทั้งกระแสการปิดตัวลงของโรงงานหลายแห่งช่วงไวรัสโควิดระบาดก็ทำให้ตลาดแรงงานเต็มไปด้วยคนว่างงานอีกด้วย

โค จอ เซ ยา ผู้นำกลุ่มคนงานที่กำลังเรียกร้องความคืบหน้าคดีนี้ ถึงกับต้องปฏิเสธตำแหน่งงานประจำที่ใหม่เพื่อให้ตัวเองมีเวลาไปขึ้นศาล เขาประทังชีวิตด้วยงานรับจ้างอิสระ ขณะที่ภรรยาของเขาทำงานอยู่ในกรุงเทพฯ เพื่อช่วยประคับประคองครอบครัว ทั้งสองต้องแยกกันอยู่เพื่อที่เขาจะสู้คดีต่อได้

“ต่อให้สุดท้ายเราจะไม่ได้อะไรเลย เราก็ไม่อยากให้เรื่องแบบนี้เกิดขึ้นอีกแล้ว” เขากล่าว “ตอนนี้ชีวิตคนกว่า 60 คนและครอบครัวของพวกเขาก็พังไปหมดแล้ว”

แรงกดดันต่อบริษัท อ๊อตโต้ กรุ๊ป

ในขณะที่ยังคงตามตัวเจ้าของโรงงานไม่ได้ ฝ่ายตัวแทนสิทธิคนงานก็หันไปกดดันบรรดาแบรนด์เสื้อผ้าที่กลุ่มคนงานแจ้งว่าพวกเขาเคยผลิตเสื้อผ้าให้ก่อนที่โรงงานจะปิดตัวลง

ยามาเกน แอ็พแพเร็ล บริษัทแม่ของโรแยล นิตติ้ง เป็นผู้ผลิตสินค้าให้กับหลากหลายแบรนด์ชื่อดังทั่วโลก ทางคนงานกล่าวว่า ที่ผ่านมาพวกเขาผลิตสินค้าที่มีโลโก้บริษัท อ๊อตโต้ จนถึงตอนที่โรงงานปิดตัวลง และพวกเขาได้เก็บรายการบรรจุสินค้าและป้ายยี่ห้อไว้เป็นหลักฐานอีกด้วย พวกเขากล่าวว่าป้ายยี่ห้อเหล่านี้ประกอบไปด้วยแบรนด์ที่สังกัดอยู่ภายใต้บริษัทอ๊อตโต้ กรุ๊ปอย่าง Sieh An!, Ambria, Rick Cardona by Heine และ Ashley Brooke by Heine

ทางฝั่งอ๊อตโต้ กรุ๊ป หนึ่งในบริษัทธุรกิจออนไลน์เจ้าใหญ่ที่สุดของโลก ปฏิเสธโดยสิ้นเชิงว่าทางบริษัทมีความเกี่ยวข้องใดๆ กับการผลิตสินค้าที่โรงงานของโรแยล นิตติ้งในปี 2563 “ทางอ๊อตโต้ กรุ๊ปไม่สามารถรับผิดชอบค่าเสียหายจากการประกอบการของบุคคลที่สามใดๆ ที่เกิดขึ้นหลายปีหลังจากที่ความสัมพันธ์ทางธุรกิจของเราสิ้นสุดไปแล้วได้” อ๊อตโต้ กรุ๊ป แจ้งในแถลงการณ์เมื่อเดือนตุลาคมปี 2568

ตัวแทนบริษัทกล่าวว่า บันทึกของทางบริษัทเผยให้เห็นว่าสินค้าที่เป็นประเด็นนั้นถูกผลิตขึ้นที่อื่น และปัดตกเอกสารของทางฝั่งคนงานว่าไม่สามารถตรวจสอบได้และอาจเป็น “สต็อกคงเหลือจากออเดอร์การผลิตเมื่อนานมาแล้ว”

อย่างไรก็ดี อ๊อตโต้ กรุ๊ปยอมรับในปี 2564 ว่าบริษัทยามาเกน แอ็พแพเร็ลเป็นเจ้าของบริษัทโรแยล นิตติ้งจริง และยังคงเป็นผู้ผลิตสินค้าให้กับอ๊อตโต้ กรุ๊ปจนถึงเดือนสิงหาคมปี 2563 สี่เดือนหลังจากที่โรงงานดังกล่าวปิดตัวลง