เมื่อกาสิโนที่ใหญ่ที่สุดในกัมพูชาไล่พนักงานจำนวน 1,300 คนออกในปี 2564 เหตุการณ์ดังกล่าวได้จุดชนวนให้เกิดข้อพิพาท ซึ่งส่งผลให้ผู้นำสหภาพแรงงานถูกจำคุก และถูกสลายการชุมนุมอย่างรุนแรง วันนี้  5 ปีให้หลัง กลุ่มคนงานก็ยังคงยืนหยัดต่อสู้ไม่ยอมถอย

เมื่อต้นปีที่ผ่านมา พนักงานทวงหนี้เดินทางมายังบ้านของฮูน บุบผา  ในพื้นที่เมืองอาเรย์ กษัตริย์ (Arey Ksat) เป็นครั้งที่สอง เธอมีหนี้สินจากการกู้ยืมสถาบันการเงินรายย่อย ‘ไมโครไฟแนนซ์’ อยู่ประมาณ 460,000 บาท  และยังไม่มีเงินที่จะคืนให้พวกเขาเลยสักบาท

บุบผาในวัย 36 ปี เปิดร้านตัดผมในหมู่บ้านเล็กๆ ริมแม่น้ำในจังหวัดกันดาล ซึ่งตั้งอยู่ตรงข้ามกับกรุงพนมเปญโดยมีแม่น้ำโขงคั่นกลาง ธุรกิจของเธอไปได้ไม่สวย ลูกค้าชายบางคนปฏิเสธที่จะให้ผู้หญิงตัดผมให้ ขณะที่คนอื่นๆ ในหมู่บ้านรู้ว่าเธอเป็นนักกิจกรรมสหภาพแรงงาน จึงพยายามเว้นระยะห่างจากเธอ

“พนักงานทวงหนี้ทั้งมาทวงเงินและตำหนิฉันว่า ทำไมถึงยังไม่คืนเงินพวกเขา” เธอกล่าว “ฉันเลยบอกไปว่า ต่อให้พวกคุณจะมาหรือไม่มา สภาพของฉันก็ยังเป็นแบบนี้เหมือนเดิมนั่นแหละ จะจ่ายคืนให้ก็ต่อเมื่อข้อพิพาทกับนากาเวิลด์ได้ข้อสรุปเป็นที่สิ้นสุดแล้วเท่านั้น”

เมื่อนากาเวิลด์ ซึ่งเป็นกาสิโนที่ใหญ่ที่สุดในกัมพูชา และเป็นเพียงแห่งเดียวที่ได้รับใบอนุญาตให้ประกอบกิจการในเมืองหลวง ได้เลิกจ้างพนักงานประมาณ 1,300 คนในปี 2565 ชื่อของบุบผาไม่ได้อยู่ในกลุ่มผู้ถูกเลิกจ้าง อย่างไรก็ตาม เธอตัดสินใจเข้าร่วมประท้วงหยุดงานด้วย พอสูญเสียรายได้จากอาชีพพนักงานแจกไพ่ เธอจึงไม่สามารถหาเงินมาผ่อนชำระหนี้สินได้ทันกำหนด

“ฉันเข้าร่วมประท้วงหยุดงานเพื่อสิทธิของคนงาน” เธอกล่าว “ฉันต้องการให้มีสหภาพแรงงานที่เป็นอิสระ ไม่ใช่สหภาพแรงงานที่เป็นพวกเดียวกันกับบริษัท”

จากประท้วงหยุดงาน สู่ภาวะชะงักงัน

กลุ่มคนงานระบุว่า นากาเวิลด์พยายามจะกำจัดความต้องการตั้งสหภาพแรงงานอิสระให้สิ้นซาก พวกเขาแย้งว่า การเลิกจ้างในเดือนเมษายน 2564 ไม่ได้เกี่ยวข้องกับสถานการณ์โรคระบาดเลยแม้แต่น้อย แต่กาสิโนจงใจจัดฉากขึ้นเพื่อทำลายอำนาจการต่อรองร่วมของกลุ่มแรงงาน และหลังจากความพยายามเจรจาล้มเหลวลง พวกเขาจึงได้เปิดฉากประท้วงหยุดงานในเดือนธันวาคม 2564 ซึ่งภายในเวลาเพียงไม่กี่วันต่อมา ศาลแขวงพนมเปญได้ตัดสินให้การประท้วงดังกล่าวเป็นการกระทำที่ผิดกฎหมาย

สิ่งที่เกิดขึ้นตามมาหลังจากนั้นก็คือการเผชิญหน้ายาวนานหลายปี กลุ่มคนงานที่หยุดงานประท้วง ซึ่งส่วนใหญ่เป็นผู้หญิง ไม่เคยได้รับคำตอบใดๆ จากกระทรวงแรงงานหรือรัฐบาลกัมพูชา ในขณะที่ทางการเข้าสลายการชุมนุมประท้วงซ้ำแล้วซ้ำเล่า ส่งผลให้มีคนงานได้รับบาดเจ็บ โดยคนงานหญิงรายหนึ่งเปิดเผยกับสำนักข่าวเรดิโอฟรีเอเชียว่า เธอถึงขั้นแท้งลูกหลังจากถูกเจ้าหน้าที่ตำรวจผลักระหว่างการประท้วง นอกจากนี้ ทางบริษัทยังยื่นฟ้องร้องดำเนินคดีกับสมาชิกสหภาพแรงงานจำนวน 13 คน ในข้อหาบุกรุกเคหสถาน ขณะรวมตัวประท้วงปิดล้อมบริเวณด้านนอกกาสิโน 

นอกจากนี้ ทางการยังจับกุมผู้นำคนสำคัญของสหภาพแรงงานในข้อหายุยงปลุกปั่นให้เกิดความไม่สงบเรียบร้อย โดย ฉิม สิทธาร์ ประธานสหภาพแรงงาน ถูกศาลตัดสินจำคุกเป็นเวลาสองปี และได้รับการปล่อยตัวเป็นอิสระเมื่อเดือนกันยายน 2567 ที่ผ่านมา

ภายหลังสิทธาร์ถูกปล่อยตัว เธอและคนงานที่เหลืออยู่ได้เปลี่ยนแนวทางจากการนัดหยุดงานประท้วงในรูปแบบเดิม มาเป็นการขับเคลื่อนแคมเปญชุมนุมประท้วงและขับเคลื่อนเชิงนโยบายอย่างต่อเนื่อง โดยข้อเรียกร้องหลักของพวกเขายังคงเหมือนเดิมไม่เปลี่ยนแปลง นั่นคือ การเรียกร้องให้กาสิโนรับคนงานกลับเข้าทำงาน การรับรองสถานะสหภาพแรงงาน และจ่ายเงินชดเชยที่คำนวณย้อนหลังไปจนถึงจุดเริ่มต้นของข้อพิพาท

ปัจจุบันแคมเปญขับเคลื่อนนี้ดำเนินมาเป็นเวลานานถึง 5 ปีแล้ว โดยกลุ่มคนงานหยิบยกสุภาษิตเขมรบทหนึ่งขึ้นมากล่าวเปรียบเปรยว่า “การทำการเกษตรต้องใช้น้ำ การยืนหยัดต่อสู้ระยะยาวก็ต้องใช้ทรัพยากร” และสำหรับผู้ที่มีส่วนเกี่ยวข้องหลายๆ คนแล้ว การอยู่รอดทางเศรษฐกิจได้กลายมาเป็นเรื่องที่บีบคั้นพอๆ กับข้อเรียกร้องของพวกเขาเอง 

ทางด้านบุบผา สิทธาร์และเพื่อนนักกิจกรรมอย่าง มอม โสวาทิน แย้งว่า ภาวะชะงักงันที่ลากยาวมาจนถึงปัจจุบันนี้กลายเป็นประโยชน์ต่อฝ่ายบริษัท เพราะทำให้คนงานหมดเนื้อหมดตัว และบีบให้บางคนต้องยอมรับข้อตกลงนอกรอบเป็นรายบุคคลไป