กติกาโลกใหม่สู้มลพิษพลาสติก

สองปีก่อน ผู้นำประเทศ 175 ได้ตกลงจะพัฒนาสนธิสัญญาที่มีข้อผูกพันทางกฎหมายเพื่อหาทางแก้วิกฤตพลาสติกให้ลุล่วงภายในปี 2567 โดยมุ่งจัดการการบริโภคพลาสติกให้ยั่งยืน คำนึงอย่างครบวงจรชีวิตของพลาสติก ตั้งแต่กระบวนการผลิต การออกแบบไปถึงกำจัด

แต่การเจรจาข้อตกลงผ่านไปแล้วสี่ครั้ง แถมด้วยประชุมวงย่อยอีกหลายที ทว่านานาประเทศก็ยังหาข้อตกลงไม่ได้ ทำให้การประชุมเจรจารอบที่ห้า (การประชุม INC-5) ที่เมืองปูซานเป็นเวทีเจรจาครั้งสุดท้าย ก่อนจะเคาะข้อสรุปเพื่อเซ็นรับรองกันปีหน้า

พลาสติกเพิ่งถูกผลิตเป็นครั้งแรกเมื่อราวหนึ่งร้อยปีก่อน ทว่านับตั้งแต่ปี 2493 จนถึงวันนี้ การผลิตได้ทวีขึ้นถึง 230 เท่า

ที่ผ่านมา มีรายงานว่าที่ประชุมเห็นตรงกันเรื่องการรีไซเคิลและควบคุมเครื่องมือประมงที่ทำมาจากพลาสติกและเป็นภัยคุกคามสัตว์ทะเล แต่ยังไม่เห็นตรงกันเรื่องจำกัดการผลิตพลาสติกและสารเคมีอันตรายที่ใช้ในกระบวนการผลิต นอกจากนี้ ยังพบรายงานข่าว ว่าการเจรจาต่อรองเต็มไปด้วยตัวแทนบริษัทปิโตรเลียมที่เข้าไปล็อบบี้ ทางด้านประชาสังคมและตัวแทนชุมชนท้องถิ่นสามารถเข้าร่วมได้ในฐานะผู้สังเกตการณ์

ต้องทำมากกว่านี้

ปี 2565 ประเทศไทยติดสิบอันดับประเทศที่ปล่อยขยะพลาสติกลงสู่ทะเลมากสุดในโลก หกปีถัดมา ไทยได้ออกโร้ดแมพการจัดการขยะพลาสติกสำหรับสิบปีข้างหน้า อย่างไรก็ตาม มาตรการลดแจกถุงหรือพลาสติกใช้ครั้งเดียวทิ้งอื่นๆ ต่างลดหย่อนลงช่วงโควิดระบาดและยังเป็นมาตรการสมัครใจ

สองสัปดาห์ก่อนหน้าการเจรจาสนธิสัญญาพลาสติกโลก ซึ่งจะจัดขึ้นวันที่ 25 พฤศจิกายน – 1 ธันวาคม กรีนพีซ ประเทศไทยและ 160 องค์กรอนุรักษ์ได้ยื่นหนังสือเปิดผนึกถึงกระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม เร่งให้ตัวแทนรัฐบาลไทยที่จะไปร่วมเจรจาแสดงจุดยืนการแก้ไขปัญหาพลาสติกที่จริงจังและลงมือทำมากยิ่งขึ้น

“เราอยากเห็นการลดการผลิตพลาสติกให้อยู่ในจุดสมดุล ให้โลกใบนี้ก้าวข้ามไปสู่ระบบเศรษฐกิจที่ใช้ซ้ำ”​ พิชามญชุชุชุ์ รักรอด กรีนพีซ ประเทศไทยกล่าว “เราอยากให้มีการปฏิบัติเป็นรูปธรรมและกรอบเวลาที่ชัดเจน”

ดร.สุจิตรา วาสนาดำรงดี ผู้เชี่ยวชาญด้านการจัดการขยะและริเริ่มโครงการลดขยะจากต้นทางที่เป็นต้นแบบการลดขยะในเมือง Chula Zero Waste อธิบายในงานเสวนาตอนตุลาคม “พลาสติกราคาถูกหมายความว่าเรา ทั้งผู้ผลิต และผู้บริโภคไม่ได้รับผิดชอบต่อผลกระทบผ่านราคา เราจะปล่อยแบบนี้ไปตามตลาดเสรีไม่ได้ รัฐต้องเข้ามาแทรกแซงตลาดด้วยมาตรกรบังคับทางกฎหมาย”

ปัจจุบัน กรมควบคุมมลพิษ (คพ.) กำลังพัฒนาร่าง “พ.ร.บ.การจัดการบรรจุภัณฑ์อย่างยั่งยืน” ฉบับแรกของไทย ซึ่งจะริเริ่มบังคับใช้แนวคิดการคำนวณต้นทุนทางสิ่งแวดล้อมจากการผลิตพลาสติก