ความยุติธรรมล่าช้า

วิลัย บุญนาค ชาวสวนลำไยวัยห้าสิบ เป็นตัวแทนรับเงินชดเชย 35,000 บาท มอบให้พ่อของเธอ ซึ่งเสียชีวิตเมื่อสองปีก่อน 

“ที่บ้านเคยปลูกลำไยต้นหนึ่งออก 500 โล แต่หลังจากห้วยปนเปื้อน ต้นหนึ่งก็เหลือ 100 โล” วิลัยกล่าว เธอกับชาวสวนคนอื่นๆ แบกต้นทุนค่าน้ำบ่อบาดาลเพิ่มขึ้น เพราะสูบน้ำห้วยใช้ไม่ได้ “ดีใจที่วันนี้เราได้ชดเชยแล้ว แต่ก็ไม่ได้คุ้มหรอก” 

พ่อของเธอและชาวบ้านอีก 17 คนเสียชีวิตแล้วก่อนการมอบเงินชดเชยก้อนแรกในวันที่ 18 ส.ค.ที่ผ่านมา ชุมชนน้ำพุสังเกตว่าแหล่งน้ำปนเปื้อนสารเคมีผิดปกติตอนปี 2644 ไม่กี่เดือนหลังโรงรีไซเคิลเปิดทำการ กระบวนการดำเนินคดีใช้เวลากว่าแปดปี ก่อนที่ศาลฎีกาจะตัดสินไม่รับคำอุทธรณ์ของโรงรีไซเคิลเมื่อต้นส.ค.ที่ผ่านมา​

เงินชดเชยก้อนแรกที่ชาวบ้านได้รับคิดเป็นราวหนึ่งในสี่ของเงินทั้งหมดที่จะได้รับ โดยกรมบังคับคดี กระทรวงยุติธรรม กำลังขายทอดที่ดินแปลงที่เหลือซึ่งยึดจากจำเลยแปลงช่วงพ.ย. และนำเงินมามอบให้ชุมชนต่อ รวมทั้งหมด 82 ล้านบาท

รมต.ยุติธรรมยืนยันกับชุมชนว่า จะติดตามกระบวนการทั้งหมดให้ถึงที่สุด โดยย้ำว่าการดำเนินธุรกิจให้คำนึงถึงสิทธิมนุษยชนนั้นเป็นเรื่องสำคัญมาก

เรื่องยังไม่จบ

ธนู งามยิ่งยวด รู้สึกทั้งดีใจและไม่พอใจในวันมอบเงินชดเชยดังกล่าว ชาวสวนลำไย ซึ่งเป็นผู้นำฟ้องคดีจะได้เงินชดเชยทั้งสิน 692,650 บาท ซึ่งไม่เพียงพอกับค่าเสียโอกาสต่างๆ ที่เขาจ่ายไปตลอดหลายปี

เขาลงเงินในกระบวนการดำเนินคดี เลิกทำสวนลำไยและทุ่มเทเวลาติดตามคดี แต่สิ่งที่เขากังวลที่สุดไม่ใช่เรื่องเงิน

“สิ่งแวดล้อมเราได้รับผลกระทบมากเกือบสามสิบปี” ธนูกล่าว มองลำห้วยน้ำพุที่ไหลอยู่ข้างสวนและบ้าน “แต่ยังไม่มีการฟื้นฟูเลย แล้วอาจมีสารเคมีฝังอยู่ใต้ดินโรงงาน ยังไม่ได้เอาออก” 

ศาลพิพากษาให้แว็กซ์ กาเบจ ฟื้นฟูสิ่งแวดล้อมในพื้นที่หรือให้ผู้อื่นทำ แล้วจ่ายค่าใช้จ่ายที่เกิดขึ้น แต่แทบไม่มีการฟื้นฟูลำห้วย

ถึงแม้ชัยชนะของชุมชนน้ำพุจะส่งสัญญาณแห่งความหวังเรื่องความรับผิดชอบของบริษัท แต่นักสิ่งแวดล้อมหวังว่า จะมีการเปลี่ยนแปลงการบริหารจัดการสิ่งแวดล้อมทั้งระบบ โดยเฉพาะอย่างยิ่ง พบโรงรีไซเคิลที่ขาดการจัดการเหมาะสมดำเนินการอยู่ทั่วประเทศ

“เรามักคิดว่ารีไซเคิลเป็นเรื่องดี แต่ถ้าการรีไซเคิลนั้นไม่มีการจัดการที่ดี ไม่มีความรับผิดชอบของผู้ประกอบการ มันทำให้เกิดความเสียหายมหาศาล มากว่าประโยชน์ที่ควรได้รับ” ดาวัลย์ จันทรหัสดี ทีมงานมูลนิธิบูรณะนิเวศ กลุ่มติดตามมลพิษอุตสาหกรรม กล่าว “วันนี้ เราฉลองความสำเร็จ แต่เรื่องยังไม่จบ”