ประเทศลาว – กรรมกรก่อสร้างหลายคนทยอยลำเลียงเศษอิฐเศษปูนขึ้นรถบรรทุก ก่อนรถจะค่อยๆ เคลื่อนตัวออกจากพื้นที่ เหลือไว้เพียงซากอาคารที่แทบไม่เหลือเค้าเดิม ว่านี่เคยเป็นวัดบ้านลาดหาน รัตตะนะโพไซยะราม ในเมืองงา แขวงอุดมไซ วัดที่เคยเป็นศูนย์รวมจิตใจของผู้คนในชุมชนมาหลายชั่วอายุคน

นี่เป็นตัวอย่างหนึ่งของผลกระทบจากโครงการก่อสร้างเขื่อนหลวงพระบาง ที่ดำเนินการโดย บริษัท หลวงพระบางพาวเวอร์ จำกัด ที่มีบริษัท CK Power และพันธมิตรธุรกิจในไทย เป็นผู้ลงทุนหลัก ร่วมกับกลุ่มทุนเวียดนามและบริษัทพลังงานในลาว

เขื่อนหลวงพระบางเริ่มก่อสร้างมาตั้งแต่ปี 2564 และคาดว่าจะเปิดใช้งานอย่างเป็นทางการในปี 2570

การทุบทำลายและรื้อถอนวัดแห่งนี้เกิดขึ้นในช่วงเดือนมีนาคมถึงเมษายนที่ผ่านมา พูม (นามสมมติ) ชาวบ้านบ้านลาดหานเล่าว่า วัดแห่งนี้มีความหมายกับเขาอย่างมาก เพราะตั้งแต่จำความได้ ชีวิตของเขาก็ผูกพันอยู่กับที่แห่งนี้มาโดยตลอด

เขาบอกว่า การเห็นวัดที่คุ้นตาถูกทำลายลงต่อหน้าต่อตาในเวลาไม่นาน เป็นความรู้สึกที่ยากจะอธิบาย

หลังคลิปวิดีโอการทุบทำลายวัดบ้านลาดหานถูกเผยแพร่ออกไป ก็มีผู้คนจำนวนมากเข้ามาแสดงความคิดเห็น ชาวบ้านที่เคยมีประสบการณ์กับวัดแห่งนี้ต่างเขียนข้อความแสดงความโศกเศร้าในทำนองว่า อีกไม่นานวัดที่เคยไปทำบุญและหมู่บ้านที่เคยใช้ชีวิตอาจต้องกลายเป็นส่วนหนึ่งของเขื่อนหลวงพระบาง

ขณะเดียวกัน ผู้คนจากพื้นที่อื่นๆ ในลาวก็เข้ามาเล่าประสบการณ์คล้ายกัน หลายคนระบุว่า หมู่บ้านของตนก็มีวัดที่ถูกน้ำท่วมถูกปล่อยร้าง หรืออาจต้องถูกรื้อถอนในสักวันจากผลกระทบของโครงการเขื่อน

ความรู้สึกสูญเสียในลักษณะเดียวกันนี้ จึงไม่ได้เกิดขึ้นเพียงแต่เฉพาะบ้านลาดหาน แต่ค่อย ๆ แพร่ไปตามสายน้ำในหลายชุมชนทั่วลาว

วัดในและนอกเขตมรดกโลก 

เขื่อนหลวงพระบาง ตั้งอยู่เหนือเมืองมรดกโลกหลวงพระบางราว 25 กิโลเมตร และนับตั้งแต่โครงการเริ่มเดินหน้าก่อสร้าง เสียงกังวลจากหลายฝ่ายก็ยิ่งทวีความชัดเจนมากขึ้นว่า การพัฒนาเขื่อนแห่งนี้อาจส่งผลกระทบต่อทั้งภูมิทัศน์เมืองเก่า สถาปัตยกรรมดั้งเดิมและวิถีชีวิตของชุมชน

ในปี 2568 คณะกรรมการมรดกโลกได้แสดงความกังวลว่า การพัฒนาโครงการขนาดใหญ่ในแขวงหลวงพระบาง ไม่ว่าจะเป็นเขื่อน ระบบคมนาคมหรือการท่องเที่ยวเชิงพาณิชย์ หากขาดการควบคุมที่เหมาะสม อาจกระทบต่อ ‘คุณค่าโดดเด่นสากล’ (Outstanding Universal Value) ของเมือง ทั้งในด้านภูมิทัศน์เมืองเก่า สถาปัตยกรรมดั้งเดิม และความสมดุลระหว่างการพัฒนาเศรษฐกิจกับวิถีชีวิตของชุมชนในพื้นที่

“ความกังวลมันก็แน่นอน พอมีการสร้างเขื่อนมันก็ต้องมีการกระทบ แต่ก็ต้องเลือกเอาแหล่งมรดกโลกก่อน แล้วกรณีนี้ พวกเราได้พยายามศึกษามานานแล้ว เหมือนกับเขื่อนน้ำเทิน 2 ผลการศึกษาก็ใช้เวลาเป็น 10 ปี” กิ่งทะวัน (นามสมมติ) เจ้าหน้าที่กรมมรดกโลกและวิจิตรศิลป์ กระทรวงวัฒนธรรมและการท่องเที่ยวของลาว กล่าว พร้อมย้ำว่าทางการลาวให้ความสำคัญกับการปกป้องแหล่งมรดกโลกเป็นลำดับแรก

เขายังกล่าวอีกว่า ทางการลาวตั้งใจบริหารจัดการและปกป้องคุณค่าของนครหลวงพระบางไว้ให้ได้ เช่นเดียวกับอุทยานแห่งชาติหินหนามหน่อ ในแขวงคำม่วน ที่แม้จะมีบริบทด้านระบบนิเวศเกี่ยวข้องกับโครงการเขื่อนน้ำเทิน 2 แต่ก็ได้รับการขึ้นทะเบียนเป็นมรดกโลกทางธรรมชาติในปี 2568

กิ่งทะวันยังระบุด้วยว่า สำหรับวัดเก่าแก่ภายในเขตเมืองมรดกโลกนั้น ได้รับการอนุรักษ์ไว้อย่างดี และยังไม่ได้รับผลกระทบใดๆ จากโครงการก่อสร้างเขื่อนหลวงพระบาง

แต่หลายวัดในลาวที่ได้รับผลกระทบจากโครงการก่อสร้างเขื่อนก็ไม่ได้อยู่ในเขตเมืองมรดกโลก เช่น วัดบ้านลาดหาน